Ομάδα Εθελοντών κάνει Μασάζ και Μακιγιάρει τους Ψυχικά Ασθενείς

Κάθε Τρίτη, μια ομάδα 20 εθελοντών αισθητικών, αλλάζει την ζωή και την εμφάνιση των ασθενών. Παρακολουθήσαμε πώς τα καταφέρνουν.

Το νούμερο 343 είναι ο πιο άχαρος προορισμός της Ιερά Οδού, εκεί όπου η πολιτεία εξοστράκισε την «ενοχλητική» ευαισθησία της ψυχικής ασθένειας. Εδώ είναι το βασίλειο της κατασταλτικής και φαρμακολογικής απραξίας. Πηγαίνοντας προς τα εκεί νιώθεις ένα σφίξιμο στο στομάχι αφήνοντας πίσω τον κατοικημένο ιστό του Χαϊδαρίου. Ξέρεις ότι σ’ αυτή την απέραντη καταπράσινη έκταση του Δρομοκαΐτειου δεν κρύβεται τίποτα ειδυλλιακό, παρά μόνο σμπαραλιασμένες υπάρξεις, βλέμματα καρφωμένα στο κενό και θορυβώδεις σιωπές. 

Τα πρωινά της Τρίτης, όμως, είναι διαφορετικά. Εισάγουν σ’ αυτή την τοπογραφία της οδύνης ομορφιά, με την κυριολεκτική και τη συμβολική της διάσταση. Μια ομάδα 20 εθελοντών αισθητικών, σέρνοντας βαλιτσάκια γεμάτα κρέμες, σκιές, κραγιόν και χτένες, ξεκλειδώνει την ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα με τις αναπαυτικές πολυθρόνες και μαζί την ανάγκη των ασθενών για επικοινωνία.

Η ομάδα του Δικτύου Κοινωνικής Αισθητικής

Είναι το Δίκτυο Εθελοντών Κοινωνικής Αισθητικής (ΔΕΚΑ), μια πρωτοβουλία επαγγελματιών που οραματίστηκε ότι οι υπηρεσίες ομορφιάς δεν είναι μόνο ένα εργαλείο που ημερεύει την ανασφάλεια ή ικανοποιεί τη φιλαρέσκεια. Μπορεί να είναι και μια χειρονομία αποδοχής του ευάλωτου και εγκαταλελειμμένου ανθρώπου και μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής λειτουργίας. Έτσι, από το 1980 προσφέρουν με αλτρουισμό τη δουλειά και τις γνώσεις τους σε άτομα που ζουν απομονωμένα και εγκλωβισμένα στις ιδρυματικές δομές. Δημιουργούν άτυπα ινστιτούτα αισθητικής στους πιο ζοφερούς και άψυχους χώρους, χτίζοντας νησίδες ανθρωπιάς εκεί που καταρρέει η έννοια της ανθρώπινης αξίας. 

Η Τιμοθέα Πατζίκα είναι η αεικίνητη εμψυχώτρια της ομάδας, συντονίστρια του Δικτύου, γνωστή και πολυγραφότατη αισθητικός. Εξηγεί ποια ιδέα την παρακίνησε να ξεκινήσει μια προσπάθεια εντελώς πρωτόγνωρη για τα ψυχιατρικά δεδομένα της χώρας: «Το εμπνεύστηκα πριν από 37 χρόνια. Παρατηρούσα ότι οι πελάτισσές μου στο ινστιτούτο ένιωθαν εμφανώς καλύτερα, μετά από κάθε περιποίηση. Έρχονταν αγχωμένες ή στεναχωρημένες και έφευγαν ξαλαφρωμένες. Αυτό με έκανε να σκεφτώ ότι θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω αυτήν την τεχνική για θεραπευτικούς σκοπούς σε ανθρώπους που δεν έχουν καμία πρόσβαση σε τέτοιες υπηρεσίες. Δεν ήθελα το επάγγελμα που επέλεξα και υπηρετώ να είναι μόνο ένα μέσο για την ικανοποίηση της φιλοδοξίας ή της ματαιοδοξίας του ανθρώπου. Ήθελα να ομορφαίνει και την ψυχή του. Πήγα, λοιπόν, στο Δρομοκαΐτειο και βρήκα τον καθηγητή Γεώργιο Λυκέτσο. Του παρουσίασα το σχέδιό μου. Του είπα ότι από τη στιγμή που δεν μπορούν να έρθουν οι ψυχικά ασθενείς σε εμάς, πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να πάμε εμείς σ’ αυτούς. Προέκυψαν πολλές δυσκολίες,επειδή δεν υπήρχε κανένα αντίστοιχο προηγούμενο στην Ελλάδα, ούτε καν διεθνής βιβλιογραφία. Το δέχτηκε, όμως, με αγάπη και ξεκινήσαμε».

Η Τιμοθέα Πατζίκα είναι η συντονίστρια του Δικτύου

Κάπως έτσι, το 1980 εφαρμόστηκε στο Δρομοκαΐτειο ένα πιλοτικό πρόγραμμα κοινωνικής αισθητικής,για 18 μήνες. Στη συνέχεια το ΔΕΚΑ δραστηριοποιήθηκε στην Αφρική, με μαθήματα μασάζ σε άτομα που ζούσαν στις παραγκουπόλεις. Το 2006, μεταφέρθηκε σε ορισμένα γηροκομεία της Αθήνας, το 2012 στο Ψυχιατρικό Τμήμα του Νοσοκομείου «Σωτηρία» και από το 2014 επέστρεψε στο μέρος που ζωντάνεψε αυτή η ιδέα, στο Δρομοκαΐτειο. Πλέον, οι εθελοντές έχουν συσσωρεύσει πολύ μεγάλη εμπειρία και το Δίκτυο έχει αναπτυχθεί, εντάσσοντας νέα μέλη στο εσωτερικό του, αλλά διατηρώντας ανόθευτη τη φιλοσοφία της κοινωνικής προσφοράς.

«Έχουμε και εμείς τώρα μεγαλύτερη άνεση. Ξέρουμε πως θα διαλύσουμε την επιφυλακτικότητα των ασθενών. Αγγίζοντας το δέρμα και τα μαλλιά τους, τους δίνουμε ξανά το χαμένο “εγώ” τους. Το γεγονός ότι η παρουσία μας εκεί έχει μια τακτικότητα και δεν είναι περιστασιακή, τους δημιουργεί εμπιστοσύνη και αναμονή. Ξέρουν ότι τις Τρίτες είμαστε εκεί και περιμένουν να μας δουν. Έρχονται άνδρες και γυναίκες. Οι ηλικίες ποικίλουν, από 20 χρονών –που σε τόσο νεαρές ηλικίες εμείς λυγίζουμε λίγο– μέχρι και πάνω από 60. Το αποτέλεσμα είναι ορατό, ιδιαίτερα στους χρόνια νοσηλευόμενους που ήταν εντελώς παρατημένοι και μέσα από τη δική μας παρέμβαση, ξεκίνησαν να φροντίζουν ξανά τον εαυτό τους», αναφέρει η Τιμοθέα Πατζίκα.

Μαζί με τη Βενετία Σίμου, είναι οι μοναδικές που παραμένουν ακλόνητα πιστές στο εγχείρημα από την πρώτη μέρα της γέννησής του. «Ήμασταν μικρές. Δεν καταλαβαίναμε και πολλά, λειτουργούσε κυρίως το ένστικτό μας. Στην πορεία κάποιες έφυγαν, είτε επειδή φοβήθηκαν είτε επειδή έβαλαν άλλες προτεραιότητες. Δεν μπορούσα να το συγχωρήσω ότι υποχωρούσαν. Ένιωθα πολύ αποφασισμένη. Ήταν το μέσα μου που βγήκε,δεν μπορώ να το εξηγήσω αλλιώς. Μετά από τόσα χρόνια, μπορώ να σου πω ότι εκτός από την οικογένειά μου, το καλύτερο πράγμα που έχω κάνει στη ζωή μου είναι αυτή η δράση. Θυμάμαι μια ασθενή που έκοβε σύριζα τα μαλλιά της, επειδή δεν της άρεσαν - μετά τη δική μας δράση, σταμάτησε να το κάνει. Άλλες ασθενείς, που στην αρχή δεν ήθελαν να κάνουν μπάνιο και μετά έδειξαν πάλι ενδιαφέρον για τον εαυτό τους. Έρχονταν πιο καθαρές και μάλιστα βοηθούσε η μία την άλλη να χτενιστούν. Γενικά, γίνονταν πιο κοινωνικές. Όμως και για εμάς ήταν ένα μεγάλο μάθημα. Αποδραματοποιήσαμε την ψυχική ασθένεια. Τους αντιμετωπίζουμε ως ανθρώπους της διπλανής πόρτας», λέει η Βενετία Σίμου.

Τα ψυχιατρεία μοιάζουν με αρχαϊκούς λαβύρινθους, όπου περνάς ξανά πάντα από το ίδιο σημείο, νιώθεις χαμένος και δεν βρίσκεις την έξοδο. Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών νοσηλεύονται για χρόνια στα ιδρύματα, βιώνοντας μια πολλαπλή απώλεια - ανθρώπων, τόπων, ελευθερίας. Υποφέρουν όχι μόνο από την ίδια τη νόσο, αλλά και τη δευτερογενή νόσο που προκαλεί ο ιδρυματισμός, την «ιδρυματική νεύρωση», όπως έχει κωδικοποιηθεί κλινικά. Οδηγούνται σταδιακά στην αυτοεγκατάλειψη, σε μια συνθήκη απάθειας όπου δεν νοιάζονται για την ατομικότητά τους, παρακολουθούν μοιρολατρικά το πέρασμα του χρόνου, αφού ο ορίζοντας του μέλλοντος είναι σφραγισμένος σε μια ασυλική συνέχεια. Ζουν μια καθημερινότητα που έχει συγκεκριμένες ώρες που πρέπει να παίρνουν τα φάρμακά τους και να τρώνε. Όλο το υπόλοιπο διάστημα είναι ελεύθεροι να μην κάνουν τίποτα. Σ’ αυτήν την καταναγκαστική αδράνεια, η ταυτότητα τους φθείρεται και κατακερματίζεται.

Το μασάζ, το μακιγιάζ ή το κούρεμα δεν είναι μόνο ένας τρόπος να βελτιωθεί η εικόνα τους, είναι και ένας δίαυλος επικοινωνίας με τον κόσμο εκτός ψυχιατρείου. Το άγγιγμα είναι το συμβολικό σημείο συνάντησης του ψυχικού πόνου με τη φροντίδα. Οι αισθητικοί, κάνοντας μασάζ στην πλάτη και κυρίως στο πρόσωπο και τα χέρια του ψυχικά ασθενή, είναι σαν δίνουν ξανά αξία σ’ ένα σώμα που έχει βιώσει την κοινωνική αποξένωση. 

Ο κομμωτής Ναπολέων φροντίζει πάντα τις ψυχικά ασθενείς γυναίκες με επαγγελματική αρτιότητα και ευγένεια

Πρέπει να μιλήσουμε για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση

Ναι, υπάρχει μια σκληρή αντίφαση, που δύσκολα μπορεί τη χωνέψει κάποιος. Την ίδια στιγμή που ένας ασθενής μπορεί να φεύγει ανανεωμένος, μετά από ένα μασάζ στο πρόσωπο, σ’ ένα διπλανό κτίριο κάποιος άλλος ασθενής μπορεί να βουλιάζει στη θλίψη και την ανημποριά. Είναι η απόρροια της χρόνιας αδυναμίας του ελληνικού κράτους να προχωρήσει στην ψυχιατρική μεταρρύθμιση και η εμμονική του προσήλωση σ’ ένα θεραπευτικό πρότυπο που δεν ευνοεί την αποστιγματοποίηση. Το πρόγραμμα της κοινωνικής αισθητικής ενσωματώνει σπερματικά την ιδέα ενός θεραπευτικού μοντέλου ανοιχτού προς την κοινότητα. Έχει δοκιμαστεί με επιτυχία στην Τεργέστη που κυοφορήθηκε το ριζοσπαστικό πρόγραμμα κοινοτικής ψυχιατρικής του Franco Basaglia. Τέτοιες δραστηριότητες αποτελούσαν το σκελετό μιας μη ασυλικού τύπου θεραπείας.

Γύρω στις 12:30, η πόρτα έκλεισε. Τα μέλη του Δικτύου έφυγαν και οι ασθενείς επέστρεψαν στις κλινικές τους. Η εμπειρία του αγγίγματος μπορεί να συνθλιβεί μετά από λίγα λεπτά ή μπορεί να επιβιώσει όλη την εβδομάδα, σίγουρα πάντως είναι ένας λόγος προσμονής του επόμενου ραντεβού. Έχει σημασία να περιμένεις κάτι στο Δρομοκαΐτειο, ίσως σου ανατροφοδοτήσει την ελπίδα ότι μπορείς να περιμένεις και να βγεις κάποια στιγμή. «Διατηρώντας την ομορφιά, προετοιμάζουμε τη μέρα της αναγέννησης», έλεγε ο AlbertCamus.

ΠΗΓΗ: vice.com

 

Rate this item
(0 votes)
© 2018 Web Artistic All Rights Reserved. Designed By Web Artistic